„Tarcza Wschód”
HUB INFORMACYJNY BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA DO 2035 ROKU
Analiza i rekomendacje na podstawie materiałów Sztabu Generalnego WP oraz projektu NUP 2X35 dokonane przez zespół ekspertów Federacji.
Spis treści
1. Wprowadzenie
2. Kontekst strategiczny NUP 2X35
3. Mapa zagrożeń 2026÷2035
4. Model reagowania wielodomenowego
5. Karty działań dla administracji, operatorów i Sił Zbrojnych
6. Minimalne zdolności i rekomendacje
7. Źródła i dokumenty odniesienia
1. Wprowadzenie
Federacja Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów Sił Zbrojnych RP, kierując się nadrzędną wartością zapewnienia bezpieczeństwa państwa, przedstawia niniejszy dokument jako hub informacyjny dedykowany identyfikacji największych zagrożeń dla bezpieczeństwa Polski w perspektywie do 2035 roku oraz rekomendacji dotyczących reagowania i budowy odporności państwa.
Dokument stanowi wkład środowiska rezerwistów i weteranów w rozwój świadomości strategicznej społeczeństwa, administracji publicznej oraz decydentów politycznych i wojskowych.
Misja i założenia dokumentu
Federacja Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, kierując się nadrzędną wartością, jaką jest zapewnienie bezpieczeństwa państwa oraz ochrony jego suwerenności, integralności terytorialnej i porządku konstytucyjnego, przedstawia niniejszy dokument jako hub informacyjny i analityczny dedykowany identyfikacji, systematyzacji oraz ciągłej ocenie kluczowych zagrożeń dla bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej w perspektywie do 2035 roku.
Dokument stanowi element długoterminowego procesu budowania i doskonalenia odporności państwa, rozumianej jako zdolność struktur publicznych, Sił Zbrojnych, sektora prywatnego oraz społeczeństwa do zapobiegania, przygotowania się, reagowania oraz odtwarzania zdolności funkcjonowania w warunkach kryzysu, presji hybrydowej oraz konfliktu zbrojnego. W tym ujęciu odporność traktowana jest jako kategoria wielowymiarowa, obejmująca jednocześnie sferę militarną, polityczno-prawną, gospodarczą, społeczną, informacyjną, cybernetyczną, środowiskową i infrastrukturalną.
Niniejszy hub informacyjny ma na celu stworzenie spójnej, jawnej i stale aktualizowanej platformy gromadzenia oraz upowszechniania wiedzy eksperckiej, wyników badań, analiz strategicznych i dobrych praktyk w zakresie bezpieczeństwa i obronności. Jego zadaniem jest wspieranie decydentów na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym w procesach planowania strategicznego, zarządzania kryzysowego oraz budowy zdolności obronnych, a także wzmacnianie kompetencji administracji publicznej i operatorów infrastruktury krytycznej w obszarze przeciwdziałania zagrożeniom o charakterze kaskadowym i wielodomenowym.
Federacja, odwołując się do doświadczeń środowiska rezerwistów i weteranów, a także do dorobku krajowych i sojuszniczych ośrodków analitycznych, zakłada, że środowisko bezpieczeństwa w perspektywie do 2035 roku będzie cechowało się wysoką dynamiką zmian, narastającą niepewnością oraz rosnącą rolą działań prowadzonych poniżej progu otwartego konfliktu zbrojnego. W związku z tym dokument ten promuje podejście oparte na wczesnym rozpoznawaniu trendów i sygnałów ostrzegawczych, integracji analiz sektorowych oraz budowie mechanizmów współdziałania pomiędzy strukturami wojskowymi i cywilnymi.
Istotnym celem niniejszego opracowania jest również kształtowanie kultury bezpieczeństwa w społeczeństwie poprzez podnoszenie poziomu świadomości w zakresie współczesnych zagrożeń oraz sposobów indywidualnego i zbiorowego reagowania na sytuacje kryzysowe. Federacja uznaje, że trwałość systemu bezpieczeństwa narodowego opiera się nie tylko na potencjale militarnym państwa, lecz także na zaufaniu społecznym, spójności wspólnot lokalnych oraz gotowości obywateli do współodpowiedzialności za bezpieczeństwo Rzeczypospolitej Polskiej.
Niniejszy dokument ma charakter otwarty i ewolucyjny. Zakłada się jego cykliczną aktualizację w oparciu o wyniki bieżących analiz, doświadczenia z ćwiczeń i rzeczywistych zdarzeń kryzysowych, a także wnioski płynące z krajowych i międzynarodowych debat eksperckich. W tym sensie stanowi on narzędzie nie tylko informacyjne, lecz również integrujące środowisko naukowe, eksperckie i praktyków bezpieczeństwa wokół wspólnego celu, jakim jest wzmacnianie odporności i zdolności obronnych państwa w perspektywie długoterminowej.
2. Kontekst strategiczny projektu NUP 2X35
Projekt NUP 2X35 zakłada wielodomenowe podejście do analizy środowiska bezpieczeństwa, uwzględniające wzajemne oddziaływanie domen wojskowej, informacyjnej, cybernetycznej, gospodarczej, społecznej, środowiskowej oraz przestrzennej.
Federacja przyjmuje, że zagrożenia w perspektywie 2035 roku będą miały charakter złożony, kaskadowy oraz hybrydowy, często poniżej progu otwartego konfliktu zbrojnego, lecz o istotnych skutkach lokalnych, regionalnych i państwowych.
Projekt NUP 2X35 zakłada wielodomenowe podejście do analizy środowiska bezpieczeństwa, oparte na założeniu, że współczesne i przyszłe zagrożenia nie manifestują się w obrębie jednej, wyizolowanej domeny, lecz powstają i eskalują w wyniku wzajemnego oddziaływania oraz sprzężeń pomiędzy domeną militarną, informacyjną, cybernetyczną, gospodarczą, społeczną, środowiskową oraz przestrzenną. W tym ujęciu każda z domen stanowi zarówno potencjalne źródło zagrożeń, jak i przestrzeń oddziaływania, w której skutki działań prowadzonych w innych obszarach mogą ulegać wzmocnieniu lub transformacji.
Federacja przyjmuje, że w perspektywie do 2035 roku dominującą cechą środowiska bezpieczeństwa będzie wysoki poziom niepewności strategicznej oraz narastająca złożoność procesów kryzysowych. Zagrożenia będą miały charakter kaskadowy, generując sekwencje zdarzeń, w których incydent w jednej domenie - na przykład w cyberprzestrzeni lub sferze informacyjnej - może inicjować zakłócenia w funkcjonowaniu infrastruktury krytycznej, destabilizację porządku publicznego lub presję polityczną i gospodarczą. W konsekwencji granica pomiędzy stanem pokoju, kryzysu i konfliktem zbrojnym będzie ulegać dalszemu zatarciu.
Jednocześnie przewiduje się, że istotna część działań o charakterze wrogim będzie prowadzona poniżej progu otwartego konfliktu zbrojnego, z wykorzystaniem instrumentów hybrydowych, takich jak manipulacja informacyjna, operacje cybernetyczne, presja ekonomiczna, instrumentalizacja migracji, sabotaż infrastrukturalny czy działania w obszarze prawa i norm międzynarodowych. Działania te, choć często trudne do jednoznacznej atrybucji, mogą wywoływać skutki porównywalne z klasycznymi środkami militarnymi, w szczególności na poziomie lokalnym i regionalnym.
W związku z powyższym Federacja uznaje za niezbędne odejście od sektorowego, silosowego modelu analizy bezpieczeństwa na rzecz podejścia zintegrowanego, umożliwiającego łączenie danych, ocen i prognoz pochodzących z różnych obszarów funkcjonowania państwa. Celem takiego podejścia jest nie tylko identyfikacja bezpośrednich zagrożeń, lecz również wczesne rozpoznawanie trendów i sygnałów ostrzegawczych, które mogą wskazywać na narastanie presji strategicznej lub przygotowania do działań destabilizacyjnych.
Przyjęta w ramach projektu NUP 2X35 perspektywa wielodomenowa stanowi jednocześnie podstawę do formułowania rekomendacji dotyczących budowy odporności państwa, rozumianej jako zdolność do utrzymania ciągłości funkcjonowania kluczowych struktur i usług publicznych, zachowania spójności społecznej oraz zapewnienia Siłom Zbrojnym i administracji publicznej warunków do skutecznego działania w dynamicznie zmieniającym się środowisku bezpieczeństwa.
3. Mapa zagrożeń 2026÷2035
1. Presja militarna i ryzyko eskalacji regionalnej
2. Wojna hybrydowa: sabotaż, dywersja, działania niejawne
3. Cyberataki na infrastrukturę krytyczną i administrację
4. Manipulacja informacyjna i polaryzacja społeczna
5. Presja migracyjna jako narzędzie nacisku
6. Kryzysy energetyczne i szantaż surowcowy
7. Dronizacja środowiska walki i zagrożenia dla infrastruktury
8. Technologie przełomowe i wyścig technologiczny
9. Zmiany klimatyczne i katastrofy naturalne oraz przemysłowe
10. Kryzysy zdrowotne i odporność systemu państwa
Zagrożenia te charakteryzują się wzajemnym przenikaniem oraz zdolnością do wywoływania efektów kaskadowych, które mogą prowadzić do destabilizacji funkcjonowania państwa na poziomie lokalnym i krajowym.
2. Scenariusze zagrożeń dla bezpieczeństwa Polski w perspektywie 2030÷2035
W celu wsparcia procesu planowania strategicznego, zarządzania kryzysowego oraz budowy odporności państwa, w ramach projektu NUP 2X35 przyjęto metodę analizy scenariuszowej jako jedno z podstawowych narzędzi prognozowania rozwoju środowiska bezpieczeństwa. Scenariusze nie stanowią prognoz deterministycznych, lecz spójne, logicznie powiązane obrazy możliwych stanów przyszłych, opracowane na podstawie identyfikowanych trendów, megatrendów oraz czynników niepewności o wysokim potencjale oddziaływania.
Przyjęto trzy scenariusze referencyjne: wariant bazowy, wariant pesymistyczny oraz wariant eskalacyjny, które różnią się stopniem intensywności zagrożeń, tempem narastania presji strategicznej oraz zakresem oddziaływania na funkcjonowanie państwa w wymiarze lokalnym, regionalnym i krajowym.
1. Scenariusz bazowy - „Permanentna presja poniżej progu wojny”
Charakterystyka ogólna
Wariant bazowy zakłada utrzymywanie się środowiska bezpieczeństwa o podwyższonym poziomie napięcia, bez przejścia w otwarty konflikt zbrojny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Działania wrogie realizowane są głównie w formule długotrwałej presji hybrydowej, obejmującej sferę informacyjną, cybernetyczną, gospodarczą oraz polityczną, przy okresowych demonstracjach siły militarnej w regionie.
Główne cechy scenariusza
• regularne kampanie dezinformacyjne ukierunkowane na polaryzację społeczną i podważanie zaufania do instytucji publicznych;
• incydenty cybernetyczne w sektorze administracji i infrastruktury krytycznej o charakterze zakłóceniowym;
• presja ekonomiczna i energetyczna, w tym zakłócenia w łańcuchach dostaw surowców i komponentów strategicznych;
• incydenty graniczne i działania prowokacyjne o ograniczonej skali;
• okresowe kryzysy migracyjne o charakterze instrumentalnym.
Implikacje dla państwa
• wzrost obciążenia systemu zarządzania kryzysowego na poziomie lokalnym i regionalnym;
• konieczność utrzymywania podwyższonej gotowości Sił Zbrojnych i służb;
• narastające koszty społeczne i gospodarcze związane z utrzymywaniem odporności infrastruktury i administracji.
Priorytety reagowania
• rozwój zdolności wczesnego ostrzegania i analizy hybrydowej;
• wzmacnianie odporności informacyjnej społeczeństwa;
• ćwiczenia międzysektorowe na poziomie powiatów i województw.
2. Scenariusz pesymistyczny - „Kryzys kaskadowy”
Charakterystyka ogólna
Scenariusz pesymistyczny zakłada wystąpienie sekwencji powiązanych ze sobą zdarzeń kryzysowych, w których działania w jednej domenie generują skutki destabilizujące w kolejnych obszarach funkcjonowania państwa. Punktem inicjującym może być poważny incydent cybernetyczny, energetyczny, środowiskowy lub polityczny, prowadzący do czasowej utraty zdolności świadczenia usług publicznych w wybranych regionach kraju.
Główne cechy scenariusza
• rozległe zakłócenia w dostawach energii, wody lub łączności w wybranych obszarach;
• intensyfikacja kampanii dezinformacyjnych w celu wywołania paniki i niepokojów społecznych;
• przeciążenie systemu ochrony zdrowia i służb ratowniczych;
• narastanie napięć społecznych i lokalnych protestów;
• zwiększona aktywność dywersyjna i sabotażowa wobec infrastruktury krytycznej.
Implikacje dla państwa
• konieczność czasowego wprowadzenia nadzwyczajnych środków zarządzania kryzysowego;
• zwiększona rola wojska we wsparciu administracji cywilnej;
• ryzyko utraty ciągłości funkcjonowania kluczowych instytucji publicznych w regionach dotkniętych kryzysem.
Priorytety reagowania
• zapewnienie ciągłości działania infrastruktury krytycznej (energia, woda, zdrowie, łączność);
• skoordynowana komunikacja kryzysowa na szczeblu krajowym i lokalnym;
• szybkie uruchamianie rezerw logistycznych i wsparcia wojskowego.
3. Scenariusz eskalacyjny - „Kryzys strategiczny i zagrożenie militarne”
Charakterystyka ogólna
Scenariusz eskalacyjny zakłada gwałtowne pogorszenie sytuacji bezpieczeństwa w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, prowadzące do bezpośredniego zagrożenia militarnego wobec Rzeczypospolitej Polskiej. Działania hybrydowe i presja polityczno-gospodarcza stanowią fazę wstępną, poprzedzającą demonstracje siły lub ograniczone użycie środków militarnych.
Główne cechy scenariusza
• intensywne działania dezinformacyjne i cybernetyczne wymierzone w systemy dowodzenia, administrację i infrastrukturę;
• prowokacje zbrojne i incydenty graniczne o rosnącej skali;
• zakłócenia w funkcjonowaniu transportu, logistyki i łańcuchów zaopatrzenia;
• mobilizacja sił wojskowych w regionie i zwiększona obecność sojusznicza;
• presja dyplomatyczna i ekonomiczna na arenie międzynarodowej.
Implikacje dla państwa
• konieczność przejścia na podwyższone stany gotowości obronnej;
• uruchomienie mechanizmów sojuszniczych i wsparcia międzynarodowego;
• znaczne obciążenie struktur administracji publicznej i samorządowej w zakresie ochrony ludności i infrastruktury.
Priorytety reagowania
• zapewnienie zdolności mobilizacyjnych i logistycznych Sił Zbrojnych;
• ochrona i rozproszenie infrastruktury krytycznej;
• przygotowanie struktur cywilnych do funkcjonowania w warunkach zagrożenia militarnego.
4. Wnioski przekrojowe ze scenariuszy
Analiza trzech wariantów rozwoju środowiska bezpieczeństwa wskazuje, że niezależnie od stopnia eskalacji kluczowym czynnikiem decydującym o zdolności państwa do skutecznego reagowania pozostaje poziom jego odporności systemowej.
W szczególności podkreśla się znaczenie:
• sprawnego systemu wczesnego ostrzegania i analizy wielodomenowej;
• interoperacyjności pomiędzy strukturami wojskowymi i cywilnymi;
• przygotowania administracji lokalnej do funkcjonowania w warunkach ograniczonych zasobów;
• spójności społecznej i zaufania do instytucji publicznych;
• zdolności do szybkiego odtwarzania usług krytycznych po wystąpieniu zakłóceń.
Wyniki analizy scenariuszowej stanowią podstawę do formułowania rekomendacji strategicznych oraz do planowania działań szkoleniowych, inwestycyjnych i organizacyjnych w ramach projektu NUP 2X35 oraz inicjatyw realizowanych przez Federację Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów Sił Zbrojnych RP.
4. Model reagowania wielodomenowego - 4R
4.1.REDUKCJA RYZYKA (Prewencja):
- bezpieczeństwo w projektowaniu infrastruktury
- ochrona łańcuchów dostaw
- odporność informacyjna i edukacja
4.2.GOTOWOŚĆ (Preparedness):
- plany ciągłości działania
- ćwiczenia międzysektorowe
- magazyny i zasoby kryzysowe
4.3. REAGOWANIE (Response):
- centra koordynacji kryzysowej
- jasny podział kompetencji
- komunikacja kryzysowa
4.4. ODBUDOWA (Recovery):
- odtwarzanie usług krytycznych
- wsparcie społeczne
- analiza wniosków i aktualizacja procedur
Model reagowania wielodomenowego „4R” stanowi ramę koncepcyjną integrującą działania państwa, administracji publicznej, Sił Zbrojnych, operatorów infrastruktury krytycznej oraz społeczeństwa w pełnym cyklu zarządzania bezpieczeństwem, obejmującym fazy: redukcji ryzyka (RiskReduction), gotowości (Preparedness), reagowania (Response) oraz odbudowy (Recovery).
Model ten opiera się na założeniu, że skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom w środowisku o wysokiej złożoności i niepewności wymaga skoordynowanego, ciągłego i adaptacyjnego podejścia, uwzględniającego wzajemne oddziaływanie domen militarnych i cywilnych.
4.1. Redukcja ryzyka (Prewencja)
Faza redukcji ryzyka obejmuje działania o charakterze długoterminowym, ukierunkowane na minimalizowanie podatności państwa na zagrożenia oraz ograniczanie prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń kryzysowych.
Kluczowe znaczenie ma tu podejście „bezpieczeństwo w projektowaniu”, polegające na uwzględnianiu wymogów odporności, redundancji i ochrony już na etapie planowania i realizacji inwestycji infrastrukturalnych, w tym w sektorach energetyki, transportu, łączności, wodociągów, ochrony zdrowia oraz systemów informatycznych administracji publicznej.
Istotnym elementem tej fazy jest również ochrona łańcuchów dostaw w sektorach strategicznych, obejmująca identyfikację krytycznych węzłów logistycznych, dywersyfikację źródeł zaopatrzenia oraz wprowadzanie mechanizmów monitorowania ryzyk geopolitycznych, technologicznych i ekonomicznych.
Równolegle prowadzone są działania na rzecz budowy odporności informacyjnej i społecznej, w tym programy edukacyjne, szkolenia dla administracji i służb oraz inicjatywy ukierunkowane na podnoszenie świadomości obywateli w zakresie rozpoznawania dezinformacji, zagrożeń hybrydowych i podstawowych zasad reagowania kryzysowego.
4.2. Gotowość (Preparedness)
Faza gotowości koncentruje się na przygotowaniu struktur państwa i społeczeństwa do skutecznego działania w warunkach wystąpienia zagrożenia lub kryzysu. Obejmuje ona opracowywanie, aktualizację i testowanie planów ciągłości działania oraz planów zarządzania kryzysowego na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, z uwzględnieniem scenariuszy kaskadowych i wielodomenowych.
Szczególne znaczenie mają ćwiczenia międzysektorowe, realizowane z udziałem administracji publicznej, Sił Zbrojnych, służb ratowniczych, operatorów infrastruktury krytycznej oraz organizacji społecznych. Ćwiczenia te służą weryfikacji procedur, doskonaleniu mechanizmów współdziałania oraz budowie interoperacyjności systemów łączności, dowodzenia i wymiany informacji.
Elementem gotowości jest również tworzenie i utrzymywanie magazynów oraz zasobów kryzysowych, obejmujących w szczególności rezerwy paliw, energii, wody, środków medycznych, sprzętu łączności i wyposażenia logistycznego, umożliwiających podtrzymanie funkcjonowania kluczowych usług publicznych w początkowej fazie kryzysu.
4.3. Reagowanie (Response)
Faza reagowania obejmuje skoordynowane działania podejmowane bezpośrednio po wystąpieniu zdarzenia kryzysowego lub w momencie identyfikacji bezpośredniego zagrożenia.
Podstawą skutecznego reagowania jest funkcjonowanie centrów koordynacji kryzysowej na odpowiednich szczeblach administracyjnych, zapewniających spójność decyzji, priorytetyzację działań oraz bieżącą wymianę informacji pomiędzy podmiotami wojskowymi i cywilnymi.
Kluczowe znaczenie ma jasny podział kompetencji i odpowiedzialności pomiędzy instytucjami zaangażowanymi w działania ratownicze, porządkowe, logistyczne i informacyjne, co pozwala ograniczyć ryzyko dublowania zadań lub powstawania luk decyzyjnych.
Integralnym elementem tej fazy jest komunikacja kryzysowa, prowadzona w sposób skoordynowany, rzetelny i transparentny, zarówno w relacji z obywatelami, jak i z mediami. Jej celem jest ograniczanie paniki, przeciwdziałanie dezinformacji oraz budowanie zaufania do działań podejmowanych przez władze publiczne.
4.4. Odbudowa (Recovery)
Faza odbudowy obejmuje działania ukierunkowane na przywrócenie pełnej zdolności funkcjonowania struktur państwa i społeczności lokalnych po ustąpieniu bezpośredniego zagrożenia. Priorytetem jest odtwarzanie usług krytycznych, w szczególności w obszarach energii, wody, łączności, ochrony zdrowia, transportu i administracji publicznej, z jednoczesnym uwzględnieniem wniosków płynących z przebiegu kryzysu.
Istotnym elementem tej fazy jest wsparcie społeczne i psychologiczne dla ludności dotkniętej skutkami zdarzeń kryzysowych, a także działania na rzecz odbudowy zaufania społecznego i spójności wspólnot lokalnych.
Proces odbudowy obejmuje również systematyczną analizę wniosków (lessonslearned) oraz aktualizację procedur, planów i standardów bezpieczeństwa. Celem tych działań jest nie tylko powrót do stanu sprzed kryzysu, lecz także podniesienie poziomu odporności systemowej państwa na przyszłe zagrożenia.
5. Karty działań - poziom lokalny i sektorowy
5.1. Administracja lokalna:
- utrzymanie zdolności łączności awaryjnej
- zabezpieczenie zasilania awaryjnego
- zespoły komunikacji kryzysowej
5.2. Operatorzy infrastruktury krytycznej:
- monitoring cyberbezpieczeństwa
- segmentacja sieci IT/OT
- ochrona fizyczna obiektów
5.3. Siły Zbrojne i komponent rezerw:
- rozpoznanie wielodomenowe
- systemy przeciwdronowe
- interoperacyjność z administracją cywilną
Karty działań stanowią zestaw praktycznych, ustandaryzowanych wytycznych operacyjnych, ukierunkowanych na zapewnienie spójności reagowania podmiotów cywilnych i wojskowych w warunkach wystąpienia zagrożeń o charakterze wielodomenowym. Ich celem jest przełożenie założeń strategicznych i rekomendacji systemowych na konkretne działania możliwe do wdrożenia na poziomie lokalnym, regionalnym oraz sektorowym.
5.1. Administracja lokalna
Administracja samorządowa pełni kluczową rolę w pierwszej fazie reagowania na zdarzenia kryzysowe, w szczególności w zakresie ochrony ludności, utrzymania ciągłości funkcjonowania usług publicznych oraz koordynacji działań podmiotów działających na obszarze danej jednostki terytorialnej.
Utrzymanie zdolności łączności awaryjnej
Jednostki samorządu terytorialnego powinny dysponować redundantnymi systemami łączności, umożliwiającymi prowadzenie komunikacji w warunkach ograniczonej dostępności sieci komórkowych i systemów teleinformatycznych. Obejmuje to w szczególności utrzymanie radiowych środków łączności, procedur pracy w trybie analogowym oraz regularne szkolenie personelu w zakresie ich obsługi.
Zabezpieczenie zasilania awaryjnego
Zaleca się wyposażenie kluczowych obiektów administracji lokalnej, centrów zarządzania kryzysowego, placówek ochrony zdrowia i węzłów infrastrukturalnych w niezależne źródła energii, wraz z planami dystrybucji paliwa i procedurami priorytetyzacji odbiorców w warunkach długotrwałych przerw w dostawach energii elektrycznej.
Zespoły komunikacji kryzysowej
Rekomenduje się tworzenie wyspecjalizowanych zespołów odpowiedzialnych za przygotowanie i realizację spójnej polityki informacyjnej w sytuacjach kryzysowych. Do ich zadań należy opracowywanie komunikatów dla ludności, współpraca z mediami, monitorowanie przestrzeni informacyjnej oraz szybkie reagowanie na dezinformację i narracje destabilizujące porządek publiczny.
5.2. Operatorzy infrastruktury krytycznej
Operatorzy infrastruktury krytycznej odgrywają zasadniczą rolę w utrzymaniu ciągłości funkcjonowania państwa, a ich zdolność do reagowania na zagrożenia bezpośrednio przekłada się na poziom bezpieczeństwa ludności i stabilność struktur administracyjnych.
Monitoring cyberbezpieczeństwa
Zaleca się utrzymywanie stałych zdolności monitorowania i reagowania na incydenty cybernetyczne, w tym funkcjonowanie centrów operacyjnych bezpieczeństwa (SOC), prowadzenie audytów bezpieczeństwa oraz udział w krajowych i sektorowych mechanizmach wymiany informacji o zagrożeniach.
Segmentacja sieci IT/OT
Operatorzy powinni wdrażać architekturę sieciową zapewniającą rozdzielenie systemów informatycznych zarządzania (IT) od systemów sterowania przemysłowego (OT), wraz z mechanizmami kontroli dostępu, zaporami sieciowymi oraz procedurami bezpiecznego aktualizowania oprogramowania.
Ochrona fizyczna obiektów
Rekomenduje się stosowanie warstwowych systemów ochrony fizycznej, obejmujących kontrolę dostępu, monitoring wizyjny, patrole ochrony oraz procedury reagowania na próby sabotażu, dywersji lub nieautoryzowanego dostępu do obiektów i węzłów infrastrukturalnych.
5.3. Siły Zbrojne i komponent rezerw
Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej, w tym komponent rezerw oraz Wojska Obrony Terytorialnej, stanowią kluczowy element systemu odporności państwa, zarówno w kontekście obrony militarnej, jak i wsparcia struktur cywilnych w sytuacjach kryzysowych.
Rozpoznanie wielodomenowe
Zaleca się rozwijanie zdolności do integrowania informacji pochodzących z domeny lądowej, powietrznej, morskiej, cybernetycznej i informacyjnej w celu budowy wspólnego obrazu sytuacji operacyjnej, umożliwiającego szybkie podejmowanie decyzji oraz efektywną alokację sił i środków.
Systemy przeciwdronowe
Rekomenduje się dalszy rozwój i wdrażanie warstwowych systemów przeciwdziałania bezzałogowym statkom powietrznym, obejmujących środki detekcji, zakłócania, neutralizacji oraz procedury ochrony obiektów wojskowych i infrastruktury krytycznej.
Interoperacyjność z administracją cywilną
Zaleca się utrzymywanie stałych mechanizmów współpracy z administracją publiczną i służbami ratowniczymi, w tym wspólnych ćwiczeń, ujednoliconych procedur dowodzenia i łączności oraz wyznaczonych punktów kontaktowych na poziomie lokalnym i regionalnym.
6. Minimalne zdolności i rekomendacje Federacji
Federacja rekomenduje budowę zdolności w kluczowych obszarach:
- energia i paliwa
- woda i żywność
- łączność i informacja
- ochrona zdrowia
- bezpieczeństwo publiczne
Federacja Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej rekomenduje przyjęcie zasady zapewnienia zdolności do utrzymania ciągłości funkcjonowania podstawowych usług publicznych przez minimum 72 godziny w warunkach wystąpienia kryzysu o charakterze wielodomenowym.
Okres ten traktowany jest jako krytyczna faza początkowa, w której skuteczność działań państwa, administracji lokalnej oraz operatorów infrastruktury krytycznej w decydującym stopniu wpływa na ograniczenie skutków społecznych, gospodarczych i bezpieczeństwa publicznego.
Zdolność do samodzielnego funkcjonowania w tym horyzoncie czasowym powinna być osiągana poprzez systemowe przygotowanie struktur administracyjnych, służb, podmiotów gospodarczych oraz społeczności lokalnych, z uwzględnieniem scenariuszy kaskadowych, w których zakłócenia w jednej domenie generują wtórne skutki w kolejnych obszarach.
6.1. Energia i paliwa
Zaleca się zapewnienie zdolności do podtrzymania zasilania obiektów kluczowych, w tym centrów zarządzania kryzysowego, placówek ochrony zdrowia, systemów łączności, stacji uzdatniania wody oraz węzłów transportowych, poprzez wyposażenie ich w niezależne źródła energii oraz zabezpieczenie rezerw paliw.
Rekomenduje się opracowanie planów priorytetyzacji odbiorców energii w sytuacjach niedoboru oraz procedur dystrybucji paliwa dla służb ratowniczych, wojska i podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie porządku publicznego.
6.2. Woda i żywność
Federacja zaleca identyfikację i zabezpieczenie alternatywnych źródeł zaopatrzenia w wodę pitną oraz opracowanie planów dystrybucji w sytuacjach przerw w funkcjonowaniu sieci wodociągowych.
W obszarze żywności rekomenduje się utrzymywanie minimalnych zapasów interwencyjnych oraz mechanizmów współpracy z lokalnymi producentami, dystrybutorami i sieciami handlowymi, umożliwiających szybkie uruchomienie dostaw dla ludności i służb.
6.3. Łączność i informacja
Zaleca się utrzymywanie redundantnych systemów łączności dla administracji publicznej, służb ratowniczych i podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, w tym rozwiązań radiowych i satelitarnych, umożliwiających funkcjonowanie w warunkach awarii sieci komórkowych i internetowych.
Rekomenduje się również przygotowanie procedur komunikacji z ludnością w trybie alternatywnym, w szczególności z wykorzystaniem lokalnych systemów ostrzegania, mediów regionalnych oraz bezpośrednich kanałów informacyjnych.
6.4. Ochrona zdrowia
Federacja zaleca zapewnienie zdolności systemu ochrony zdrowia do funkcjonowania w warunkach zwiększonego napływu poszkodowanych oraz ograniczonej dostępności zasobów. Obejmuje to utrzymywanie rezerw środków medycznych, leków i sprzętu, planów relokacji pacjentów oraz procedur wsparcia placówek medycznych przez Siły Zbrojne i służby ratownicze.
6.5. Bezpieczeństwo publiczne
Rekomenduje się utrzymywanie zdolności służb porządkowych i ratowniczych do działania w warunkach podwyższonego obciążenia, w tym zapewnienie ciągłości funkcjonowania systemów dowodzenia, logistyki oraz zaplecza socjalnego dla personelu.
Zaleca się rozwijanie mechanizmów współpracy pomiędzy Policją, Państwową Strażą Pożarną, służbami medycznymi, Siłami Zbrojnymi oraz administracją lokalną w zakresie ochrony ludności i infrastruktury krytycznej.
6.6. Ćwiczenia kaskadowe i doskonalenie zdolności
Federacja rekomenduje organizowanie corocznych ćwiczeń kaskadowych na poziomie powiatów i województw, z udziałem administracji publicznej, Sił Zbrojnych, operatorów infrastruktury krytycznej oraz organizacji społecznych. Ćwiczenia te powinny obejmować scenariusze wielodomenowe, w których zakłócenia w jednym obszarze - na przykład w cyberprzestrzeni lub energetyce - generują skutki w sferze informacyjnej, społecznej i porządkowej.
Celem ćwiczeń jest weryfikacja planów, doskonalenie mechanizmów współdziałania, identyfikacja luk systemowych oraz budowa kultury ciągłego uczenia się i podnoszenia odporności państwa na przyszłe zagrożenia.
7. Źródła i dokumenty odniesienia
Niniejszy dokument został opracowany w oparciu o jawne, publicznie dostępne oraz możliwe do weryfikacji źródła o charakterze strategicznym, doktrynalnym i analitycznym, obejmujące zarówno krajowe, jak i międzynarodowe ramy odniesienia w obszarze bezpieczeństwa i obronności. Wykorzystane materiały stanowią podstawę do identyfikacji trendów, formułowania scenariuszy oraz opracowania rekomendacji w perspektywie do 2035 roku.
7.1. Dokumenty krajowe Rzeczypospolitej Polskiej
• Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej
Podstawowy dokument określający interesy narodowe, cele strategiczne oraz katalog zagrożeń i wyzwań dla bezpieczeństwa państwa. Stanowi główny punkt odniesienia dla analiz prowadzonych w ramach projektu NUP 2X35, w szczególności w zakresie roli Sił Zbrojnych, administracji publicznej oraz systemu zarządzania kryzysowego.
• Dokumenty planistyczne i doktrynalne w obszarze obronności i zarządzania kryzysowego
Obejmują akty normatywne oraz wytyczne rządowe regulujące funkcjonowanie systemu obronnego państwa, ochronę infrastruktury krytycznej oraz zasady współdziałania struktur wojskowych i cywilnych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.
7.2. Dokumenty Unii Europejskiej
• Kompas Strategiczny Unii Europejskiej
Dokument określający kierunki rozwoju zdolności Unii Europejskiej w obszarze bezpieczeństwa i obrony, w tym w zakresie odporności, reagowania na zagrożenia hybrydowe, cyberbezpieczeństwa, dezinformacji oraz współpracy cywilno-wojskowej. Stanowi istotne źródło odniesienia dla analiz dotyczących spójności krajowych działań z polityką bezpieczeństwa UE.
• Strategie i regulacje sektorowe UE
Obejmują dokumenty dotyczące ochrony infrastruktury krytycznej, bezpieczeństwa cyfrowego, bezpieczeństwa energetycznego oraz zarządzania kryzysowego, które wyznaczają ramy prawne i organizacyjne dla działań państw członkowskich.
7.3. Dokumenty Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO)
• Dokumenty NATO dotyczące technologii przełomowych i operacji wielodomenowych
Obejmują koncepcje, strategie i wytyczne Sojuszu w zakresie rozwoju oraz bezpiecznego wdrażania tzw. emerging and disruptivetechnologies, takich jak sztuczna inteligencja, systemy autonomiczne, cyberprzestrzeń i przestrzeń kosmiczna, a także integracji działań w wielu domenach operacyjnych.
• Koncepcje strategiczne i wytyczne interoperacyjności
Dokumenty określające zasady współdziałania sił zbrojnych państw członkowskich, standardy planowania obronnego oraz mechanizmy reagowania na zagrożenia konwencjonalne i hybrydowe.
7.4. Materiały projektu NUP 2X35
• Materiały analityczne i raporty eksperckieObejmują wyniki badań, analizy sektorowe, wnioski z warsztatów i seminariów oraz opracowania przygotowywane przez środowisko naukowe, wojskowe i eksperckie zaangażowane w projekt NUP 2X35.
• Wnioski z debat, konferencji i ćwiczeń
Stanowią źródło praktycznych obserwacji dotyczących funkcjonowania systemu bezpieczeństwa państwa, mechanizmów współdziałania cywilno-wojskowego oraz skuteczności procedur reagowania na zagrożenia wielodomenowe.
7.5. Zasady wykorzystania źródeł
Federacja podkreśla, że w procesie opracowywania i aktualizacji niniejszego dokumentu wykorzystywane są wyłącznie materiały jawne, przeznaczone do obiegu publicznego. Celem takiego podejścia jest zapewnienie przejrzystości analiz, poszanowanie praw autorskich oraz umożliwienie szerokiego upowszechniania wiedzy w środowisku cywilnym i wojskowym.
Dokumenty i materiały referencyjne podlegają okresowej weryfikacji i aktualizacji w celu zachowania ich zgodności z obowiązującymi ramami prawnymi, strategicznymi i doktrynalnymi Rzeczypospolitej Polskiej oraz organizacji międzynarodowych, których Polska jest członkiem.
