Przygotowanie wojsk do obrony
Tarcza Wschód - system obrony państwa, a nie tylko linia fortyfikacji
Artykuł ekspercki Think Tank Federacji Stowarzyszeń Rezerwistów i Weteranów SZ RP
Wstęp
W debacie publicznej program Tarcza Wschód najczęściej kojarzony jest z budową zapór inżynieryjnych, umocnień terenowych czy przeszkód przeciwpancernych. Jest to jednak jedynie niewielka część całego przedsięwzięcia.
Współczesna wojna, czego najlepszym przykładem jest konflikt rosyjsko-ukraiński, pokazuje jednoznacznie, że nawet najlepiej wykonane fortyfikacje nie zapewnią bezpieczeństwa, jeżeli nie będą elementem kompleksowego systemu obronnego obejmującego rozpoznanie, dowodzenie, logistykę, ochronę ludności oraz zabezpieczenie funkcjonowania państwa.
Tarcza Wschód powinna być rozumiana jako wielowarstwowy system przygotowania państwa do prowadzenia działań obronnych, integrujący potencjał Sił Zbrojnych RP, administracji publicznej, samorządów, przemysłu, służb oraz społeczeństwa.
1. Fortyfikacje - tylko pierwszy element systemu
Fortyfikacje mają spowolnić przeciwnika, kanalizować kierunki jego natarcia oraz zwiększyć skuteczność własnego ognia.
Powinny obejmować między innymi:
• przeszkody przeciwpancerne,
• rowy przeciwczołgowe,
• pola zapór inżynieryjnych,
• przygotowane pola minowe zgodnie z obowiązującymi procedurami,
• stanowiska ogniowe,
• ukrycia dla piechoty,
• stanowiska obserwacyjne,
• zamaskowane pozycje dla systemów przeciwpancernych,
• przygotowane stanowiska artylerii,
• zapasowe stanowiska dowodzenia.
Kluczowe znaczenie ma jednak nie sama liczba umocnień, lecz ich właściwe rozmieszczenie oraz zdolność do szybkiej odbudowy po zniszczeniu.
2. Rozpoznanie - oczy i uszy Tarczy Wschód
Żadna fortyfikacja nie będzie skuteczna bez systemu rozpoznania.
Powinien on obejmować:
• satelity,
• bezzałogowe statki powietrzne wszystkich klas,
• systemy obserwacji naziemnej,
• radary pola walki,
• sensory sejsmiczne,
• czujniki akustyczne,
• kamery termowizyjne,
• rozpoznanie radioelektroniczne,
• rozpoznanie cybernetyczne,
• wykorzystanie sztucznej inteligencji do analizy danych.
Rozpoznanie powinno funkcjonować w trybie ciągłym przez całą dobę.
3. System schronów
Doświadczenia Ukrainy pokazują, że schrony są niezbędne zarówno dla wojska, jak i ludności cywilnej.
Niezbędne są:
• schrony dowodzenia,
• schrony dla obsług systemów uzbrojenia,
• schrony medyczne,
• schrony logistyczne,
• schrony dla administracji publicznej,
• schrony dla ludności,
• mobilne schrony modułowe,
• schrony odporne na oddziaływanie środków CBRN.
Każdy schron powinien posiadać:
• niezależne źródło energii,
• zapas wody,
• filtrowentylację,
• środki łączności,
• magazyn żywności,
• zapas paliwa,
• system ochrony przeciwpożarowej.
4. Magazyny i zaplecze logistyczne
Historia wszystkich konfliktów pokazuje, że wojny przegrywa się częściej z powodu niewydolności logistyki niż braku odwagi żołnierzy.
System powinien obejmować rozproszone magazyny:
• amunicji,
• paliw,
• części zamiennych,
• środków medycznych,
• żywności,
• materiałów inżynieryjnych,
• sprzętu przeprawowego,
• agregatów,
• środków ochrony CBRN.
Magazyny powinny być rozmieszczone w wielu lokalizacjach oraz odpowiednio zamaskowane i zabezpieczone.
5. Rejony wyczekiwania wojsk
Ważnym elementem są przygotowane wcześniej rejony wyczekiwania.
Powinny zapewniać możliwość:
• ukrycia wojsk,
• maskowania,
• uzupełniania paliwa,
• uzupełniania amunicji,
• napraw sprzętu,
• odpoczynku żołnierzy,
• przygotowania do kolejnych działań.
Dotyczy to zarówno jednostek operacyjnych, jak i Wojsk Obrony Terytorialnej oraz wojsk sojuszniczych NATO.
6. Infrastruktura transportowa
Każda armia potrzebuje sprawnych dróg przemieszczania.
Dlaczego Tarcza Wschód musi obejmować:
• modernizację dróg,
• przygotowanie objazdów,
• alternatywne przeprawy,
• mosty wojskowe,
• miejsca budowy przepraw pontonowych,
• przygotowanie przepraw promowych,
• zabezpieczenie linii kolejowych,
• przygotowanie lotnisk zapasowych.
Każda przeprawa powinna posiadać przygotowany wariant zastępczy.
7. Ochrona tyłów
Nowoczesna wojna nie kończy się na linii frontu.
Rosja wielokrotnie wykorzystywała:
• grupy dywersyjne,
• sabotaż,
• ataki dronów,
• cyberataki,
• działania psychologiczne,
• dezinformację.
Dlatego konieczna jest wielowarstwowa ochrona zaplecza operacyjnego.
8. Rola Wojsk Obrony Terytorialnej
Jednym z kluczowych elementów systemu powinny być Wojska Obrony Terytorialnej.
Ich zadania mogą obejmować:
• wykrywanie grup dywersyjno-rozpoznawczych,
• ochronę infrastruktury krytycznej,
• ochronę mostów,
• ochronę magazynów,
• ochronę stacji energetycznych,
• zabezpieczenie transportów wojskowych,
• współpracę z Policją i Strażą Graniczną,
• wsparcie ewakuacji ludności.
Znajomość lokalnego terenu stanowi jedną z największych przewag WOT.
9. Ochrona ludności
Bezpieczeństwo państwa nie może ograniczać się wyłącznie do ochrony wojska.
System powinien obejmować:
• przygotowane miejsca ewakuacji,
• lokalne centra pomocy,
• magazyny żywności,
• magazyny leków,
• punkty wydawania wody,
• zapasowe źródła energii,
• system ostrzegania,
• szkolenie mieszkańców,
• lokalnych liderów bezpieczeństwa,
• przygotowanie szkół i obiektów publicznych.
Społeczeństwo przygotowane jest znacznie bardziej odporne na działania przeciwnika.
10. Rola rezerwistów i weteranów
Polska dysponuje ogromnym potencjałem byłych żołnierzy.
Rezerwiści i weterani mogą wspierać państwo poprzez:
• szkolenie społeczeństwa,
• doradztwo dla samorządów,
• udział w ćwiczeniach,
• wsparcie logistyki,
• ochronę infrastruktury,
• rozwój lokalnych planów odporności,
• współpracę z WOT,
• edukację z zakresu pierwszej pomocy, CBRN i reagowania kryzysowego.
Ich doświadczenie powinno zostać systemowo wykorzystane.
Wnioski Think Tank Federacji
Program Tarcza Wschód powinien być rozwijany jako kompleksowy narodowy system odporności i obrony, a nie wyłącznie jako projekt budowy umocnień.
Skuteczność tego systemu zależy od współdziałania wielu elementów: rozpoznania, dowodzenia, wojsk operacyjnych, Wojsk Obrony Terytorialnej, logistyki, infrastruktury transportowej, ochrony ludności, przemysłu obronnego oraz administracji publicznej.
Doświadczenia wojny w Ukrainie jednoznacznie wskazują, że zwycięża nie ten, kto posiada najwięcej fortyfikacji, lecz ten, kto potrafi zintegrować wszystkie elementy systemu obronnego w jeden sprawnie funkcjonujący organizm.
Dla Polski oznacza to konieczność budowy Tarczy Wschód jako narodowego systemu odporności, zdolnego do prowadzenia długotrwałych działań obronnych, zapewnienia ciągłości funkcjonowania państwa oraz ochrony ludności. Istotnym elementem tego systemu powinno być pełniejsze wykorzystanie potencjału rezerwistów i weteranów Sił Zbrojnych RP, którzy mogą stać się ważnym ogniwem wzmacniającym odporność społeczną i zdolności obronne państwa.
Literatura podstawowa
1. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej, Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, Warszawa, 2020.
2. Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z późn. zm.).
3. Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz. U. z późn. zm.).
4. Doktryna Obronna Rzeczypospolitej Polskiej, Ministerstwo Obrony Narodowej.
5. Narodowy Program Odstraszania i Obrony - Tarcza Wschód, Rada Ministrów, 2024. Program zakłada budowę wielowarstwowego systemu infrastruktury obronnej, rozpoznania, ochrony ludności oraz zaplecza logistycznego.
6. Program „Tarcza Wschód” - Ministerstwo Obrony Narodowej, materiały informacyjne i prezentacje programu. Opisują cele programu, rolę rozpoznania, infrastruktury, współpracy międzyresortowej oraz ochrony ludności.
7. Oficjalny portal programu Tarcza Wschód - informacje o założeniach, zakresie inwestycji oraz budowie odporności państwa.
Dokumenty NATO
8. NATO Strategic Concept 2022, NATO Headquarters, Brussels.
9. NATO Allied Joint Doctrine (AJP-3).
10. AJP-3.2 Allied Joint Doctrine for Land Operations.
11. AJP-4 Allied Joint Doctrine for Logistics.
12. AJP-3.14 Allied Joint Doctrine for Force Protection.
13. NATO Resilience Guidelines.
14. NATO Baseline Requirements for National Resilience.
Fortyfikacje i inżynieria wojskowa
15. David Eshel - Engineering on the Modern Battlefield.
16. Department of the Army - FM 3-34 Engineer Operations.
17. Department of the Army - ATP 3-34.22 Engineer Operations - Brigade Combat Team.
18. US Army Corps of Engineers - publikacje dotyczące fortyfikacji polowych.
Logistyka wojskowa
19. Martin van Creveld - Supplying War. Logistics from Wallenstein to Patton.
20. Christopher Bellamy - Absolute War.
21. Department of the Army - FM 4-0 Sustainment Operations.
22. NATO Logistics Handbook.
Rozpoznanie i współczesne pole walki
23. David Kilcullen - The Dragons and the Snakes.
24. John Spencer - Understanding Urban Warfare.
25. David Petraeus - Counterinsurgency Field Manual (FM 3-24).
26. Publications of the Modern War Institute at West Point.
Wojna rosyjsko-ukraińska
27. Jack Watling - The Arms of the Future.
28. Jack Watling - Preliminary Lessons from Russia's Unconventional Operations During the Russo-Ukrainian War.
29. Jack Watling, Nick Reynolds - publikacje Royal United Services Institute dotyczące wojny na Ukrainie.
30. Michael Kofman - analizy dotyczące rosyjskiej sztuki operacyjnej.
31. Rob Lee - analizy działań wojsk lądowych na Ukrainie.
Ochrona ludności i odporność państwa
32. UNDRR - Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015–2030.
33. OECD - Recommendation on the Governance of Critical Risks.
34. Komisja Europejska - Preparedness Union Strategy.
35. NATO - Resilience Commitment.
Infrastruktura krytyczna
36. Ustawa o zarządzaniu kryzysowym.
37. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa - poradniki dotyczące ochrony infrastruktury krytycznej.
38. Dokumenty dotyczące Narodowego Programu Ochrony Infrastruktury Krytycznej.
Publikacje polskie
39. Akademia Sztuki Wojennej - monografie dotyczące sztuki operacyjnej, logistyki i wojsk inżynieryjnych.
40. Wojskowa Akademia Techniczna - publikacje z zakresu fortyfikacji, rozpoznania i technologii wojskowych.
41. Czasopisma:
• Przegląd Wojsk Lądowych,
• Przegląd Sił Zbrojnych,
• Bellona,
• Polska Zbrojna,
• Nowa Technika Wojskowa,
• Raport - Wojsko, Technika, Obronność.
